ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
184
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
هوايى است كه از سوى شام مىوزد ، اما آنچه كه از شرق يا جنوب مىآيد بادى گرم و سوزان است . تجارت مكه بيشترين كالاى تجارتى اين شهر ، از بيرون سرزمين عربستان ، همانند بصره و مصر و بمبئى و يمن و شام و ديگر شهرها وارد مىشود همچنين بيشتر سوداگران مكه خارجىهايى هستند كه در مكه سكونت گزيدهاند . مال التجاره اين سوداگران معمولا عبارت است از انواع عطر ، تسبيحها و سجادهها ، لباسهاى ابريشمى هندى و شامى و انواع لوازم آرايش و نيز از سبزيجات و ميوههايى مانند انگور و موز و بادام و گلابى و غير آن كه از طائف و بركهء ماجن كه در فاصلهء حدود نيم ساعتى مكه قرار دارد همچنين از كشتزارهاى جنوبى كوه ثور كه فاصلهاى حدود 2 ساعت از مكه دارد . همچنين از باغهاى وادى فاطمه كه در 5 ساعتى مكه قرار گرفته و نيز از « سوله » و « وادى ليمون » كه حدود ده ساعت با مكه فاصله دارند به اين شهر ، آورده مىشود . مهمترين بازار سبزيجات و گوشت مكه ، سوق الصغير است كه در مغرب مسجد الحرام و در برابر باب ابراهيم قرار دارد . جواهرات و اشياى گران قيمت در سوق الشاميه مىباشد و لوازم مورد احتياج حجاج در سوق الليل در شرق مسجد الحرام قرار گرفته است . جدول زير پولهاى رايج در مكه و جده با قيمت برابرى آن با قروش عثمانى را كه در موسم حج و پس از آن ، در دست مردم داد و ستد مىشده است ، را از سفرنامه مرحوم محمد صادق پاشا نقل مىكنيم : [ تصوير ]